جریان اصلاح‌طلبان، یکی از دو جناح اصلی سیاسی در ایران است که از دل بخشی از انقلابیون اسلام‌گرای اوایل انقلاب ۱۳۵۷ متولد شده‌اند. اصلاح‌طلبان که زمانی با عنوان «چپ جمهوری اسلامی» شناخته می‌شدند، همواره در پی ایجاد تحولات ساختاری و نهادی در چارچوب نظام جمهوری اسلامی بوده‌اند.

در طول ادوار مختلف مجلس شورای اسلامی، فراکسیون‌های اصلاح‌طلب با عناوین گوناگونی فعالیت داشته‌اند. مهم‌ترین و تأثیرگذارترین آن‌ها، فراکسیون امید بود که در دهمین دوره مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۵–۱۳۹۹) شکل گرفت. این فراکسیون برآمده از «لیست امید» بود و در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵، همراه با قرائت پیش‌نویس اعلام موجودیت کرد. اعضای اولیه این فراکسیون که میثاقنامه آن را امضاء کردند، ۱۵۸ نفر بودند که شامل هر ۱۸ نماینده زن راه‌یافته به مجلس و نمایندگان اقلیت‌های مذهبی نیز می‌شد.

محمدرضا عارف به عنوان رئیس فراکسیون امید انتخاب شد. از دیگر اعضای شاخص هیئت رئیسه این فراکسیون می‌توان به محمدرضا تابش، عبدالکریم حسین‌زاده، مصطفی کواکبیان، فاطمه سعیدی و رضا انصاری اشاره کرد. فراکسیون امید در مجلس دهم با شعار «امید، آرامش و رونق اقتصادی» فعالیت می‌کرد و توانست به عنوان یکی از منسجم‌ترین فراکسیون‌های دوره‌های مختلف مجلس شناخته شود.

با این حال، فراکسیون‌های اصلاح‌طلب در تمام ادوار با چالش‌های متعددی روبرو بوده‌اند. مجلس یازدهم (۱۳۹۹–۱۴۰۳) تقریباً یک‌دست از اصولگرایان بود و اصلاح‌طلبان با حضور تنها حدود ۱۶ نماینده با چالش جدی مواجه شدند. در مجلس دوازدهم نیز اصلاح‌طلبان به عنوان اقلیت حضور دارند و شواهد حاکی از آن است که ممکن است فراکسیون سیاسی جداگانه‌ای تشکیل ندهند و به جای آن به همکاری با مستقلین بپردازند.

از نظر ساختار سازمانی، اصلاح‌طلبان دارای نهادهای هماهنگ‌کننده‌ای مانند شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان و جبهه اصلاحات ایران هستند که هماهنگی میان احزاب و تشکل‌های اصلاح‌طلب را بر عهده دارند. این جبهه که به عنوان «چتر سازمانی ائتلاف» اصلی گروه‌های سیاسی جناح اصلاح‌طلبان فعالیت می‌کند، نقش مهمی در تعیین راهبردهای انتخاباتی و سیاسی اصلاح‌طلبان ایفا می‌کند.

گرایش سیاسی اصلاح‌طلبان نزدیک به سوسیال‌دموکراسی و چپ دموکراتیک پیشرو توصیف شده است، اگرچه اقلیتی خود را نزدیک به لیبرال‌دموکراسی یا لیبرالیسم اجتماعی می‌دانند. با این حال، اصلاح‌طلبان پس از انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۶ مقبولیت و جایگاه اجتماعی خود را تا حد زیادی بین مردم از دست دادند.